Belastingvrij schenken aan je kind of kleinkind: wat zijn de grenzen en hoe werkt het netto voordeel?

Inhoudsopgave

• Wie schenkt aan wie? Dat bepaalt alles
• De jaarlijkse vrijstellingsbedragen die nu gelden
• Eenmalig verhoogde vrijstellingen: wat is er na de jubelton nog over?
• Wat kost het als je de grens overschrijdt?
• Het rekenvoorbeeld: grootouder schenkt €30.000 aan kleinkind van 24 jaar
• Stap 1: stel het scenario vast
• Stap 2: bereken welk deel vrijgesteld is en welk deel belastbaar
• Stap 3: bereken de verschuldigde schenkbelasting
• Stap 4: bepaal het nettobedrag en vergelijk met gespreide jaarschenkingen
• Drie strategieën om het nettoresultaat te maximaliseren
• Strategie 1: spreiden over meerdere kalenderjaren
• Strategie 2: combineer schenkers
• Strategie 3: de rol van de schenkingsakte
• Aangifte schenkbelasting: wanneer moet je wat doen?

Je kleinkind koopt een huis, start een studie of wil gewoon wat financiële ruimte. Als grootouder wil je helpen, maar zodra je nadenkt over een bedrag van €20.000 of €30.000 stuurt, vraag je je af: hoeveel daarvan belandt er eigenlijk bij je kleinkind, en hoeveel verdwijnt er naar de Belastingdienst? Die vraag is concreter dan veel mensen denken. De vrijstelling voor grootouders ligt namelijk een stuk lager dan die voor ouders, het tarief voor kleinkinderen is hoger, en de eenmalige grote vrijstelling voor de eigen woning bestaat al een paar jaar niet meer. Wie daar niet van op de hoogte is, rekent zichzelf rijk.

In dit artikel zetten we de vrijstellingsbedragen die nu gelden op een rij, laten we zien hoe de schenkbelasting wordt berekend en welke strategieën het nettoresultaat voor je kind of kleinkind zo hoog mogelijk houden.

Wie schenkt aan wie? Dat bepaalt alles

Het klinkt simpel: je geeft geld weg en de ontvanger krijgt het. Maar de Belastingdienst kijkt heel nauwkeurig naar de relatie tussen schenker en ontvanger. Die relatie bepaalt namelijk hoe hoog de vrijstelling is en welk belastingtarief geldt als je over die vrijstelling heen gaat.

De hoofdregel is dat ouders een hogere jaarlijkse vrijstelling hebben dan grootouders of andere familieleden. Een ouder die aan zijn of haar kind schenkt, profiteert van een aanzienlijk hogere drempel dan een opa die zijn kleinkind hetzelfde bedrag geeft. En een vriend of buurman die jou geld schenkt, valt weer in een andere categorie met een veel lagere vrijstelling én een hoger belastingtarief.

Waarom dat verschil? De gedachte achter de wetgeving is dat vermogensoverdracht binnen het gezin (ouder naar kind) als een verlengstuk van de onderhoudsplicht wordt gezien. Grootouders vallen in de wat bredere familiekring, maar hebben een lagere vrijstelling. Dat verschil kan bij grotere schenkingen aanzienlijk oplopen, dus het loont echt om van tevoren te bepalen wie de schenking doet.

De jaarlijkse vrijstellingsbedragen die nu gelden

Elk kalenderjaar kun je belastingvrij een bepaald bedrag schenken. De vrijstelling geldt per schenker én per ontvanger, per jaar. Dat betekent dat schenkingen van verschillende mensen bij elkaar worden opgeteld voor de ontvanger, maar dat elke schenker zijn eigen vrijstelling heeft.

Voor het huidige jaar gelden globaal de volgende grenzen:

• Van ouder aan kind: een jaarlijkse vrijstelling van ruwweg €6.600 (dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd; controleer altijd het actuele bedrag bij de Belastingdienst).
• Van grootouder of andere familieleden aan kleinkind of neef/nicht: een jaarlijkse vrijstelling van circa €2.658.
• Van derden (vrienden, werkgevers, niet-familieleden): dezelfde lagere vrijstelling van circa €2.658.

Let op: dit zijn de basisbedragen. Het zijn geen forfaits die je zomaar kunt ophogen door slim te combineren, maar vaste jaardrempels per relatie. Schenkingen boven deze bedragen zijn in principe belast, tenzij je recht hebt op een eenmalig verhoogde vrijstelling (zie het volgende onderdeel).

Een praktisch punt dat veel mensen over het hoofd zien: de jaarlijkse vrijstelling is per kalenderjaar. Wil je het maximale benutten, dan schenk je net voor 31 december en kort ná 1 januari van het volgende jaar. Zo kun je in feite twee jaarlijkse vrijstellingen kort na elkaar benutten, zonder dat de Belastingdienst dat als één schenking ziet. Dat is volkomen legaal, maar vraagt wel goede planning.

Eenmalig verhoogde vrijstellingen: wat is er na de jubelton nog over?

Naast de jaarlijkse vrijstelling bestond er lange tijd een beruchte “jubelton”: een eenmalig verhoogde vrijstelling voor schenkingen bestemd voor de aankoop van een eigen woning. Die regeling is inmiddels volledig afgeschaft. Veel mensen denken nog dat die vrijstelling bestaat, maar dat is dus niet meer het geval. Wie hier nog op rekent, komt bedrogen uit.

Wat er wél nog is, zijn twee eenmalig verhoogde vrijstellingen voor schenkingen van ouders aan kinderen tussen de 18 en 40 jaar:

1. Eenmalig verhoogde vrijstelling voor vrije besteding: Ouders mogen hun kind eenmalig een hoger bedrag belastingvrij schenken, ook als het kind dat vrij mag besteden. Dit bedrag ligt momenteel in de buurt van €31.800 (controleer het actuele bedrag). Voorwaarde is dat het kind tussen de 18 en 40 jaar oud is én dat je als ouder deze eenmalige vrijstelling nooit eerder hebt benut voor dit kind.

2. Eenmalig verhoogde vrijstelling voor een dure studie: Is de studie of opleiding van je kind aantoonbaar kostbaar (denk aan een uitwisseling, een masteropleiding in het buitenland of een specifieke beroepsopleiding), dan geldt een nog hogere eenmalige vrijstelling, rond de €66.000. De voorwaarden zijn strikt: er moet een notariële akte aan te pas komen, de studie moet daadwerkelijk kostbaar zijn, en ook hier geldt de leeftijdsgrens van 18 tot 40 jaar.

Belangrijk verschil: deze eenmalig verhoogde vrijstellingen gelden uitsluitend voor schenkingen van ouders aan kinderen. Een grootouder die zijn kleinkind €30.000 wil geven, kan hier dus géén gebruik van maken. Dat maakt de planning voor grootouders wezenlijk anders dan voor ouders.

Wat kost het als je de grens overschrijdt?

Schenkingen boven de vrijstelling zijn belast met schenkbelasting. De tarieven zijn progressief en hangen af van de relatie tussen schenker en ontvanger. Er zijn twee tariefgroepen:

Tariefgroep 1 (kinderen en kleinkinderen van de schenker):

• Over de eerste schijf (tot circa €152.368): 10% schenkbelasting.
• Over het meerdere daarboven: 20% schenkbelasting.

Tariefgroep 1a (kleinkinderen): Kleinkinderen vallen in principe ook in tariefgroep 1, maar betalen een hoger tarief. Over de eerste schijf geldt 18%, over het meerdere 36%.

Tariefgroep 2 (overige verkrijgers): Voor niet-verwanten gelden tarieven van 30% en 40%.

Dit is een cruciaal punt: een kleinkind betaalt significant meer schenkbelasting dan een kind als de schenking boven de vrijstelling uitkomt. Dat heeft directe gevolgen voor het nettobedrag dat overblijft, en het is precies de reden waarom het rekenvoorbeeld hieronder zo verhelderend is.

Het rekenvoorbeeld: grootouder schenkt €30.000 aan kleinkind van 24 jaar

Nu wordt het concreet. We rekenen vier stappen door aan de hand van een helder scenario.

Stap 1: stel het scenario vast

Opa wil zijn kleinkind Emma (24 jaar) een bedrag van €30.000 schenken. Emma wil het geld gebruiken voor een aanbetaling op een woning of om haar studieschuld deels af te lossen. Opa heeft dit jaar nog niets aan Emma geschonken. Emma ontvangt dit jaar ook van niemand anders een schenking.

Stap 2: bereken welk deel vrijgesteld is en welk deel belastbaar

Opa is grootouder, geen ouder. Hij kan dus geen gebruik maken van de eenmalig verhoogde vrijstelling voor ouders. De vrijstelling die hij heeft, is de jaarlijkse vrijstelling van circa €2.658.

Vrijgesteld deel: €2.658
Belastbaar deel: €30.000 min €2.658 = €27.342

Dat is een fors belastbaar bedrag. Emma moet hierover schenkbelasting betalen, tenzij er aanvullende vrijstellingen van toepassing zijn. In dit geval zijn die er niet.

Stap 3: bereken de verschuldigde schenkbelasting

Emma valt als kleinkind in tariefgroep 1a. Over het belastbare deel van €27.342 geldt het tarief van 18% (want dit valt ruim onder de grens van de eerste schijf van circa €152.368).

Schenkbelasting: 18% van €27.342 = €4.922

Dit bedrag moet Emma zelf betalen aan de Belastingdienst. De schenking is in de regel voor haar vrij te besteden, maar de belastingrekening is haar eigen verantwoordelijkheid, tenzij opa ook dat bedrag voor haar wil bijleggen (en ook dát wordt dan als een schenking gezien).

Stap 4: bepaal het nettobedrag en vergelijk met gespreide jaarschenkingen

Emma houdt netto over: €30.000 min €4.922 = €25.078

Dat is bijna €5.000 minder dan het geschonken bedrag. Stel nu dat opa besluit hetzelfde totaalbedrag over meerdere jaren te spreiden:

• Jaar 1: €2.658 (volledig vrijgesteld)
• Jaar 2: €2.658 (volledig vrijgesteld)
• Jaar 3 t/m jaar 11: elk jaar €2.658

Als opa elk jaar €2.658 schenkt, duurt het meer dan 11 jaar om €30.000 belastingvrij over te dragen. Dat is voor veel mensen geen realistisch scenario. Maar stel dat opa bereid is 5 jaar te wachten: dan schenkt hij €13.290 volledig belastingvrij en hoeft Emma over de resterende €16.710 (als opa dat ineens wil geven) alsnog belasting te betalen.

De conclusie is helder: voor grote bedragen is gespreid schenken over vele jaren het meest voordelig, maar dat vraagt lange adem. Een eenmalige grote schenking kost significant meer belasting bij kleinkinderen dan bij kinderen.

Drie strategieën om het nettoresultaat te maximaliseren

Strategie 1: spreiden over meerdere kalenderjaren

Dit is de meest gebruikte en meest effectieve strategie. Door elk jaar een bedrag ter hoogte van de vrijstelling te schenken, betaalt de ontvanger nooit schenkbelasting. Het nadeel is de tijdshorizon: je weet niet hoelang je gezond blijft, en het geld zit in de tussentijd nog in het vermogen van de grootouder (of ouder) en telt mee voor de vermogensrendementsheffing in box 3.

Wij van Bruto-netto.nl raden aan dit soort schenkingen altijd op papier vast te leggen, ook al gaat het om kleine bedragen. Zo kun je achteraf aantonen dat het om afzonderlijke jaarlijkse schenkingen ging en niet om een groot bedrag dat je achteraf probeert op te splitsen.

Strategie 2: combineer schenkers

Elk jaar kan zowel opa als oma belastingvrij schenken aan hetzelfde kleinkind. Zijn opa en oma niet getrouwd of hebben ze geen fiscaal partnerschap, dan beschikt elk van hen over een eigen vrijstelling. Dat verdubbelt het jaarlijks belastingvrije bedrag naar circa €5.316 per jaar (2 maal €2.658). Zijn ze wél fiscale partners, dan geldt de vrijstelling gezamenlijk als één vrijstelling.

Wil ook de ouder van Emma een bijdrage leveren? Dan kan die jaarlijks de ouder-kind vrijstelling benutten, bovenop de schenkingen van opa en oma. Zo kunnen meerdere familieleden tegelijkertijd bijdragen, elk met hun eigen vrijstelling. Dat kan het totale jaarlijkse belastingvrije bedrag voor Emma aanzienlijk verhogen.

Strategie 3: de rol van de schenkingsakte

Voor grotere schenkingen, of schenkingen waarbij je bepaalde voorwaarden wilt stellen (bijvoorbeeld: het geld is alleen bedoeld voor de eigen woning, of het geld moet worden terugbetaald als Emma trouwt en later scheidt), is een notariële schenkingsakte aan te raden. Soms is die zelfs verplicht, zoals bij de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een kostbare studie.

Een schenkingsakte geeft ook juridische zekerheid: als de schenker later in de schulden raakt of overlijdt, is duidelijk vastgelegd dat het geld al is weggegeven. Dat kan de erfenis en eventuele successierechten gunstig beïnvloeden. Houd er rekening mee dat notariskosten geld kosten, doorgaans een paar honderd euro, maar dat dit bij grotere bedragen snel terugverdiend is.

Een “schenking op papier” is een andere variant: je schenkt het bedrag formeel, maar het geld blijft nog even bij de schenker staan. De schenker betaalt dan elk jaar 6% rente over het bedrag aan de ontvanger. Dit heeft als voordeel dat het al meetelt als schenking (en dus vroegtijdig de erfenis verkleint), maar vraagt wel zorgvuldige administratie en jaarlijkse rentebetaling om fiscaal erkend te worden.

Aangifte schenkbelasting: wanneer moet je wat doen?

De plicht om aangifte schenkbelasting te doen, ligt bij de ontvanger van de schenking, niet bij de schenker. Als een schenking boven de vrijstelling uitkomt, moet de ontvanger voor 1 maart van het jaar volgend op het schenkingsjaar aangifte doen. Ontvangst van de schenking in 2026 betekent: aangifte voor 1 maart 2027.

Maar er is ook een situatie waarin je vrijwillig aangifte doet, ook als de schenking onder de vrijstelling valt: bij gebruik van een eenmalig verhoogde vrijstelling. Die moet je namelijk expliciet claimen via de aangifte. Doe je dat niet, dan vervalt het recht op die hogere vrijstelling voor dat jaar en kun je hem later niet meer terugvragen. Dit is een valkuil die wij regelmatig zien: de schenking vond plaats, de vrijstelling was van toepassing, maar er is nooit aangifte gedaan en de vrijstelling is als het ware verloren gegaan.

Bij schenkingen die volledig onder de jaarlijkse vrijstelling blijven, hoef je in principe geen aangifte te doen. Toch kan het slim zijn om een schriftelijke bevestiging te bewaren (een bankafschrift, een brief, een e-mail) zodat je later kunt aantonen dat het om een schenking ging en niet om een lening of een erfenis die al in gebruik is genomen.

Als je twijfelt of je aangifte moet doen, is de vuistregel: liever één keer te veel dan één keer te weinig. De Belastingdienst legt bij te late aangifte boetes op, en als later blijkt dat er een belastbare schenking was maar geen aangifte is gedaan, kunnen ook over eerdere jaren vragen komen.

De kern van dit onderwerp is eigenlijk vrij eenvoudig: de regels voor grootouders zijn strenger dan voor ouders, en wie dat niet weet, betaalt onnodig schenkbelasting. Bij een schenking van €30.000 van grootouder aan kleinkind kan dat al snel bijna €5.000 schelen. Spreiden over meerdere jaren of samenwerken met de ouders van het kleinkind zijn de meest gebruikte manieren om dat te beperken.

Wij van Bruto-netto.nl zien in de vragen die ons bereiken dat veel grootouders nog uitgaan van vrijstellingen of regelingen die al zijn afgeschaft. De vrijstellingsbedragen worden jaarlijks geïndexeerd, dus het loont om elk jaar even de actuele bedragen op te zoeken via de Belastingdienst of onze rekentool. Twijfel je over jouw specifieke situatie, dan is een gesprek met een belastingadviseur of notaris verstandig, zeker bij grotere bedragen of meerdere schenkers tegelijk.